5th International Instructional Technologies & Teacher Education Symposium Logo

İlköğretim Matematik Öğretmeni Adaylarının İstatistik Okuryazarlığının Eleştirel Düşünme Yeterliği Açısından İncelenmesi *

Zeynep Medine Özmen

[email protected], Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fatih Eğitim Fakültesi, Eğitim Bilimleri Bölümü

Bülent Güven

[email protected], Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fatih Eğitim Fakültesi, Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Bölümü

Yaşamımızda eğitim seviyesi ne olursa olsun öğrenci ve yetişkinlerin istatistik okuryazarı olarak yetişmeleri önemli görülmektedir. İstatistik okuryazarlığı eğitim öğretimin her kademesindeki öğrenciler ve yetişkinler için geliştirilmesi gereken bir yeterlilik olarak karşımıza çıkmaktadır. İstatistik okuryazarı olması beklenen bireylerin etrafında olup bitenlere anlam vermeleri, istatistiksel durumlar üzerinde yorum yapabilmeleri ve bu yorumlar sonucunda etkili kararlar alabilmeleri önemli görülmektedir. Bu yeterlikler ise aynı zamanda bireylerin yaşamlarını ilgilendiren durumlara eleştirel yaklaşabilmeleri ve sorgulayıcı bir tutum geliştirmelerini de gerektirmektedir. Bireylerin yaşamlarında üretken olabilmelerinde ve etkili kararlar alabilmelerinde eleştirel yaklaşım sergilemeleri ve istatistik okuryazarı olmaları beklenmektedir. Ayrıca istatistik okuryazarlığı tanımlamaları ve modelleri içerisinde eleştirel yaklaşım önemli bir yere sahip olmaktadır. Bu anlamda istatistik okuryazarlığının gelişiminde eleştirel yaklaşımın önemi açığa çıkmaktadır. Bu çalışmada ilköğretim matematik öğretmeni adaylarının istatistik okuryazarlığının seviyelerinin eleştirel düşünme yeterliği açısından incelenmesi amaçlanmıştır.

Çalışmanın katılımcılarını 213 ilköğretim matematik öğretmeni adayı oluşturmaktadır. Örneklemin seçiminde istatistik dersi almış olmaları kriter olarak belirlenmiştir. Öğretmen adaylarına istatistik bilgilerini kullanmaları gereken ve aynı zamanda sunulan bağlamlara yönelik eleştirel düşünme seviyelerini ortaya çıkarabilmek adına açık uçlu 3 soru yöneltilmiştir. Bu sorular ile öğretmen adaylarının bağlama yönelik yorumlarını istatistik dili ile birleştirmelerinin ve eleştirel düşünme seviyelerinin resmedilmesi amaçlanmıştır. Öğretmen adaylarının sorulara verdikleri cevaplar eleştirel yaklaşım açısından kategorik olarak puanlandırılmıştır. Her bir soru için farklı düşünme seviyelerini ve eleştirel bakış açısını ortaya çıkarabilecek olası tüm cevaplar belirlenmiş ve bu cevaplar mantıklılık derecelerine göre değerlendirilmiştir. Bu kategoriler belirlenirken aynı zamanda istatistiksel düşünmeye yönelik tanımlanan hiyerarşik seviyeler (kişiye özgü, informal, tutarlı olmayan, tutarlı-eleştirel olmayan, eleştirel, eleştirel-matematiksel) de göz önünde bulundurulmuştur. Her bir soru için alınabilecek minimum puan 0 iken maksimum puan değişebilmektedir. Öğretmen adaylarının sorulara ilişkin cevapları kategoriler yardımıyla puanlandıktan sonra Rasch modeli ile verilerin analizi yapılmıştır.

Çalışma sonucunda öğretmen adaylarının cevaplarının istatistik okuryazarlığı için tanımlanan seviyelerden genel olarak tutarlı olmayan veya tutarlı-eleştirel olmayan seviyelerinde yoğunlaştığı görülmüştür. Başka bir deyişle öğretmen adayları üniversite düzeyi öğrenci ve yetişkinlerde görülmesi beklenen eleştirel ve eleştirel matematiksel gibi daha üst seviyelerine yönelik cevap sunmada başarısız olmuşlardır. Bununla birlikte sorularda sunulan bağlama yönelik uygun yorumlar yapan, yorumlarını istatistik dili ile destekleyen ve cevabının sınırlılıklarını ele alabilen öğretmen adayları da olmuştur. Bu şekilde eleştirel seviyede cevap veren öğretmen adayları genellikle cevaplarını uygun matematiksel ve istatistiksel gösterimlerle destekleyerek en üst düzeyde cevaplar sunabilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda öğretmen adaylarının eleştirel yaklaşım seviyeleri belirlenirken sunulan bağlamın da etkili olduğu görülmüştür. Örneğin, kişilerin kanındaki glikoz ve kolesterol değerleri arasında yapılan korelasyon analizi sonucunun yorumlanması istenilen soruda öğretmen adayları yaşamlarında tanık oldukları ve genel olarak birlikte anılan bu iki değişkenin ilişkili olduğu düşüncesi eleştirel yaklaşmalarının önünde bir engel oluşturmuştur. Öğretmen adayları bu iki değişken ilişkili olduğunu düşündükleri için yapılan çalışma ile ilgili sınırlılıklar veya ileri analizlerin de yapılması gerektiği yönünde cevaplar sunamamışlardır.

Çalışmanın sonuçları dikkate alındığında öğretmen adaylarımızın istenilen eleştirel düşünme seviyesi ile ilgili yeterli donanıma sahip olmadıkları ortaya çıkmaktadır. Buna karşın yayınlanan matematik öğretim programlarında eleştirel düşünebilen bireyler yetiştirilmesinin gerekliliği işaret edilmektedir. Bu anlamda geleceğimizin birer yetişkin ve matematik öğretmenleri olarak öğretmen adaylarının ilk olarak kendilerinin eleştirel bakış açısı ve sorgulayıcı tutum benimsemeleri ve sonrasında hedeflenen becerileri öğrencilerine kazandırmaları gerekmektedir. Bu anlamda öğretmen eğitiminde öğretmen adaylarının eleştirel düşünme yeterliklerini geliştirici uygulamalar yapılması ve ders içeriklerinde bu yeterliği kazandırmaya yönelik düzenlemeler yapılmasının önemli bir katkı sunacağı düşünülmektedir. İstatistik dersleri yürütülürken teorik bilgi, kural ve işlem odaklı bilgiler yerine farklı bağlamlar sunularak elde edilen sonuçların yorumlanması ve eleştirel gözle değerlendirilmesine yönelik uygulamaların öğretmen adaylarının eleştirel düşünme ve sorgulayıcı tutum geliştirme becerilerini artırmaya yönelik önemli bir adım olacaktır.

*Bu çalışma Karadeniz Teknik Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi tarafından desteklenmiştir. Proje numarası SBA-2016-5670.

Keywords

ilköğretim matematik öğretmeni adayı, istatistik okuryazarlığı, eleştirel yaklaşım