5th International Instructional Technologies & Teacher Education Symposium Logo

Lise ve Üniversite Öğrencileri İçin Bilişim Teknolojileri Alan Algısı Ölçeği'nin Geliştirilmesi

Ömür Uysal

[email protected], MEB

Deniz Deryakulu

[email protected], ANKARA ÜNİVERSİTESİ

Yaşamın her alanında Bilişim Teknolojilerinin (BT) varlığıyla daha çok hissedilen teknolojik gelişim ve değişimler, beraberinde karmaşıklaşan bilgi yapısını anlama, yorumlama, çözümleme ve iletişim gibi üst düzey bilişsel becerilere olan talebin artışına neden olmaktadır. Çalışma ortamlarının ve mesleklerin icra edilişlerinde de değişime neden olan BT, meslek tanımlarını değiştirmekte, bir yandan bazı meslekler ortadan kalkarken, diğer yandan da nitelikli insan gücü açığı ortaya çıkmaktadır (BTS, 2015). BT alanında eğitimli ve yetkin bireylere olan talebin hızla artmasına karşın BT alanına katılımdaki düşük oranların nedenlerini anlamaya yönelik girişimler ve çalışmalar önem kazanmaktadır (Lehman, Sax ve Zimmerman, 2017). Bu bağlamda, bireylerin BT alanına yönelik algılarının bireysel farklılıklara göre nasıl değişiklik gösterdiği ve diğer sosyo-psikolojik değişkenler ile ilişkilerinin ortaya konulmasının önemli olduğu düşünülmektedir. Duygularımız ve hareket tarzımız çevremizden etkilenmektedir. Bundan dolayı çevremizden edindiğimiz bilgileri bir araya getirerek mantıklı bir biçimde işlememize yardımcı olan algı, insanların sergilediği davranışların en önemli belirleyicilerinden biridir (Pawar ve Sapre, 2014). Algılama, insanın dış dünyadaki soyut/somut nesnelerle ilişki kurması, bunlar hakkında birtakım yargılarda bulunması, bu nesnelere ilişkin belirli bir davranış ortaya koyması ile başlar (İnceoğlu, 2010). Algı sürecini etkileyen “içsel (gereksinimler ve istekler, kişilik, deneyim)” ve “dışsal (büyüklük, yoğunluk, sıklık, durum, çelişki)” olmak üzere başlıca iki etmenden söz edilmektedir (Pawar ve Sapre, 2014). İçsel ve dışsal etmenler göz önüne alındığında; bir alanın, bireyin isteklerine ve gereksinimlerine nasıl cevap verdiği ile kişinin yaşadığı deneyimlerin yanında çevresel etmenlerin de o alana yönelik algının bireydeki oluşma sürecinde belirgin etkilerinin olacağı ortadadır. Ulusal ve uluslararası alanyazında, "Bilişim Teknolojileri" alanına yönelik algıyı belirleyebilmek için yapılan araştırmalarda genellikle BT alanı içinde yer alan bir olgu, kavram ya da durumun ele alınarak, bireylerin bunlara yönelik sahip oldukları algının araştırıldığı görülmektedir. Buna koşut olarak bu çalışmanın amacını, BT alanına yönelik algıyı belirleyebilmek için bir ölçme aracı geliştirmek ve bireylerin alana yönelik algılarının cinsiyet değişkenine göre farklılığını ortaya koymak oluşturmaktadır. Bu amaç doğrultusunda araştırmaya katılan öğrencilerin BT alanına yönelik algılarının cinsiyet değişkenine göre farklılaşmalarının belirlenmesi için tekil tarama; çalışma gruplarındaki geçerlik ve güvenirlik çalışmaları için yapılan doğrulayıcı faktör analizleri için ise ilişkisel tarama yöntemi kullanılmıştır. Ölçek geliştirme aşamasında genel alanyazın taraması sonrasında ulaşılan araştırmalarda alanın nasıl algılandığına yönelik elde edilen ifadelerden 23 maddelik bir ön taslak oluşturulmuştur. Ölçekte yer alacak maddelerin seçiminden önce, elde edilen ifadelerin bulunduğu yapı farklı bir hedef kitleye uygulanarak, maddelerin hedef kitle üzerindeki anlamlandırılmaları belirlenmiştir. Anlaşılır ve anlamlandırılabilir ifadeler seçilerek 11 maddeden oluşan “BT Alan Algısı Ölçeği” taslağı oluşturulmuştur. Yapılan analizler sonucunda üniversite grubunda toplam değişkenliğin % 46’sını, lise grubunda ise % 43,39’unu açıklayan, iç-tutarlık Cronbach-Alfa  değerleri üniversite grubunda 0,91, lise grubunda 0,89 olan 9 maddelik tek faktörlü yapı ortaya çıkmıştır. BT Alan Algısı Ölçeğinin yapısal geçerliğini belirlemek amacıyla yapısal eşitlik modellemesi kullanılmış ve ölçeğin doğrulayıcı faktör analizi sonucunda model–veri uyum iyiliği değerleri üniversite grubunda (X²= 65,35, sd= 243, X²/sd= 2,72, RMSEA= .0,42, SRMR= .023, GFI= .99, CFI= .99, IFI= .99), lise grubunda ise (X²= 140,82, sd= 25, X²/sd= 5,63, RMSEA= .057, SRMR= .029, GFI= .98, CFI= 99, IFI= .99) olarak hesaplanmıştır. Bu sonuçlar doğrultusunda BT Alan Algısı Ölçeğinin lise ve üniversitede BT alanına yönelik algının belirlenmesinde kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu söylenebilir. Ayrıca araştırmadan elde edilen diğer bulgulara göre lise grubunda kadın ve erkek katılımcı gruplarında BT alan algısı bakımından anlamlı farklılık bulunmuştur (t = -2,743, p<.05). Buna göre, erkeklerin (X ̅ = 32,25)  BT alan algısı kadınlarınkinden (X ̅ = 31,24) daha olumludur. Ancak üniversite grubunda kadın ve erkek katılımcı gruplarında BT alan algısı açısından anlamlı farklılık bulunmamıştır (t = 0,117 p>.05).

Keywords

Bilişim Teknolojileri Alan Algısı, algı, alan algısı, ölçek geliştirme