5th International Instructional Technologies & Teacher Education Symposium Logo

Özel Gereksinimli Çocuklar İçin Tasarlanan Gelişim İzleme ve Raporlama Sisteminin Kullanılabilirliği

Tayfun Akın

[email protected], Hacettepe Üniversitesi

Yasemin Koçak Usluel

[email protected], Hacettepe Üniversitesi

Çocukların gelişimlerinin izlenmesi eğitim sürecinin her zaman önemli bir parçası olmuştur (Wallace, T. vd., 2007). Benzer şekilde erken çocukluk özel eğitiminde de hizmetlerin sağlanabilmesi ve uygun müdahalenin belirlenmesi adına öğrenci gelişimlerini izleme temel bir bileşen haline gelmiştir (Buzhardt vd., 2010; Fuchs ve Fuchs, 2006).  Erken çocukluk dönemi, çocuğun fiziksel, zihinsel, dil, ruhsal ve sosyal alanlarda en hızlı gelişim gösterdiği, kişiliğinin şekillendiği, gelecekteki beceri ve yeteneklerinin gelişimini de etkileyen kritik bir dönemdir (Efevbera, McCoy, Wuermli ve Betancourt, 2017). Kısıtlı kaynaklar, yükselen maliyetler ve artan hizmet talebi göz önünde bulundurulduğunda gelişimlerin izlenmesi ve bunlara uygun müdahalenin sunulması konusunda özel eğitim alanında çeşitli yollar arandığı ve etkili-güvenilir sistemlere gereksinim olduğu alanyazında belirtilmektedir (Buzhardt, Walker, Greenwood ve Heitzman-Powell, 2012; Walker, Carta, Greenwood ve Buzhardt, 2008). Bu anlamda teknolojinin çocukların gelişim verilerinin izlenmesi, kaydedilmesi ve raporlanması sürecinde önemli bir kolaylaştırıcı olacağı ileri sürülebilir. Erken çocuklukta özel eğitime ihtiyaç duyan çocukların gelişimlerini takip etmek amacıyla dünyada ve Türkiye’de çeşitli   programlar ve değerlendirme araçları  bulunmaktadır.

Türkiye’de, erken çocukluk özel eğitim programları incelendiğinde gerek gelişim alanları gerekse isimlendirme konusunda bazı gelişim alanları aynı kalsa da farklılıklar olduğu belirlenmiştir. Aşağıda beş özel eğitim programı ve bu programlarda yer alan gelişim alanları alfabetik sırada kısaca verilmiştir.

  • Gelişimsel Destek Programı: Bilişsel gelişimi, İletişim becerileri, Sosyal-duygusal gelişim, Motor gelişimi, Öz bakım becerileri
  • Küçük adımlar: İletişim becerileri, Büyük kas gelişimi, Küçük kas gelişimi, Alıcı dil gelişimi, Kişisel-toplumsal gelişim,
  • Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) 0-36 Ay Çocukları için Eğitim Programı: Motor gelişim, Sosyal-duygusal gelişim, Dil gelişim, Bilişsel gelişim
  • Portage: Uyarım, Özbakım becerileri, Fiziksel gelişim, Sosyal gelişim, Bilişsel gelişim, Dil gelişimi,
  • Zihinsel Yetersiz Çocukları Yetiştirme ve Koruma Vakfı Erken Eğitim Programı (ZEEP): Bilişsel gelişim, Alıcı dil gelişimi, Küçük kas gelişimi, Büyük kas gelişimi, Özbakım gelişimi, İfade edici dil gelişimi, Sosyal-duygusal gelişim.

Bu çalışma  nihai hedefi erken çocukluk özel eğitimine yönelik mobil uyumlu Gelişim İzleme ve Raporlama Sisteminin (GİRAS)  tasarlanması ve geliştirilmesi olan bir araştırmanın kullanılabilirlik ile ilgili kısmıdır. Bunun için Zihinsel Yetersiz Çocukları Yetiştirme ve Koruma Vakfı (ZİÇEV) ile çalışılmıştır. ZİÇEV, Türkiye’de 14 farklı il ve şubesi ile 1500’den fazla öğrenciye 200’e yakın öğretmenle hizmet veren bir vakıftır. 

Kullanılabilirlik, hedef kitle olan kullanıcıların belirlenmiş ortamda, ilgili araçları kullanarak, verilen görevleri yaparken gösterdiği verimlilik, etkililik ve memnuniyet olarak tanımlanmakta ve test türleri süreç içi ve süreç sonu olarak ikiye ayrılmaktadır (Çağıltay, 2016; Çağıltay, 2011). Süreç içi testler, projenin en başından itibaren başlar ve mümkün olduğunca fazla sayıda yapılarak ortaya çıkacak ürünün sorunlarını en aza indirmeyi hedefleyen testlerdir. Kullanılabilirlik çalışmaları demolar üzerinden yapılabildiği gibi kağıt prototip üzerinden de yapılabilmektedir.

Bu çalışmada GİRAS’ın kağıt prototip kullanılabilirliğini incelemek amaçlanmıştır. Kağıt prototip, kullanıcı merkezli tasarımlarda önemli bir yere sahip olan bir kullanılabilirlik testidir. GİRAS’ın kullanılabilirlik çalışmasında süreç içi testler uygulanmıştır. Bu kapsamda kağıt prototip üzerinde gerçekleştirecek 10 görev hazırlanmıştır.

Uygulama öncesinde protoip katılımcılara tanıtılmış ve bu görevleri gerçekleştirirken katılımcının sesli düşünmesi istenmiştir.

Uygulama süreci, iki tasarımcı, ZİÇEV kurumunda görev yapmakta olan üç öğretmen, bir yönetici ve bir fizyoterapist olmak üzere toplam yedi kişi ile yürütülmüştür. Veriler,  kamera ve ses kaydı ile toplanmıştır.

Bulgular 10 görev üzerinden çözümlenerek, her bir görevde yaşanan sorunlar, sıkıntılar ortaya konulmuştur. Bu sorun ve sıkıntılarla ilgili olarak sistemde yapılması gerekli görülen iyileştirmeler belirlenmiştir.

Verilerin analizi sonucunda sistemde iki önemli iyileştirilme yapılması gerektiği ortaya çıkmıştır. İlk olarak sistemin genel arama yeri ile öğrenci adı soyadı aratma bölümlerinin karıştırılması sorununa yönelik olarak genel arama butonunun yerinin değiştirilmesi gerektiği belirlenmiştir. İkinci olarak ise genel değerlendirme ile ilk ve kaba değerlendirme bölümlerinin kullanıcılar tarafından karıştırıldığı gözlenmiştir. Bu sorunun çözümüne yönelik olarak ilk ve kaba değerlendirme yerinin genel değerlendirme altından çıkarılıp başka bir alana taşınması gerektiği belirlenmiştir. Bu genel sorunlar dışında yaşanan bazı küçük sorun ve sıkıntılarla  ilgili  sistemde bir iyileştirmeye gerek olmadığına karar verilmiştir. Bu çalışma sonucunda ortaya çıkan iyilileştirme önerileri göz önünde bulundurularak sistem hazırlanmaya başlanmıştır.

Keywords

Kullanılabilirlik, Erken Çocukluk Özel Eğitimi, Mobil Uyumlu Sistem