5th International Instructional Technologies & Teacher Education Symposium Logo

Özetleme Stratejilerinin Kullanımının Bilişsel Görev Analizi ile İncelenmesi

Esra Telli

[email protected], Erzincan Üniversitesi

Öğrenmenin başarısı, kalıcılığı ve transferi büyük ölçüde bilginin anlamlı olarak kodlanması ile yakından ilişkilidir. Bilginin uzun süreli bellekten geri getirilmesi ile kodlama arasında sıkı bir ilişki vardır ve geri getirmenin temel ilkesi anlamlı kodlamadır. Anlamlı kodlama ile öğrenilecek yeni bilgi ile bireyin önceki bilgileri arasında ilişkiler kurularak, yeni bilgi anlamlı hale getirilmektedir. Bellekte bilgiler arasında ne kadar çok bağ varsa, bir bilgi parçasının diğer bilgi parçalarını da harekete geçirme olasılığı o oranda artmaktadır. Stratejiler aracılığıyla aralarında ilişki kurulan bilgiler bellekte daha kalıcı olmaktadır. Bir bilginin bellekte kalıcılığın deneyim sırasında bilgi hakkında ne düşünüldüğü ile yakın ilişkilidir ve öğrenme sürecinde öğrencilerden beklenen bilgi üzerinde düşünmeleri ve kendi anlamlarını oluşturarak bu anlam dâhilinde bilgiyi kodlamalarıdır. Öğrencilerin öğretim sürecinde başarılı olmaları hem içerikleri hem de bu içerikleri nasıl öğreneceklerini bilmelerinden geçmektedir. Dolayısıyla öğretim süreci boyunca öğrenciler çeşitli stratejileri keşfetmek ve kullanmak zorunda kalmaktadırlar. Anlamlı kodlamayı gerçekleştirirken örgütleme ve bellek destekleyiciler gibi kodlamayı kolaylaştıran stratejiler uygulanmaktadır. Örgütleme stratejileri arasında en yaygın olarak kullanılan stratejilerden birisi özetleme stratejisidir. Bu strateji öğrencilerin kavramak için okumalarını, önemli fikirleri ayırt etmelerini ve bilgiyi kendi cümleleriyle ifade etmelerini sağlamaktadır.

Araştırmanın amacı üniversite öğrencilerinin özetleme stratejilerini nasıl kullandıklarını incelemektir. Bu sayede elde edilen bulguların, özetleme stratejilerinin entegre edileceği bir e-öğrenme ortamının tasarımında kullanılması planlanmaktadır. Araştırma bilişsel görev analizi yöntemi ile yürütülmüştür. Bilişsel görev analizi, gözlemlenebilir görev performanslarının gerçekleşmesinde etkili bilgi, düşünce süreci ve hedef yapılara ilişkin açıklama ortaya koyan ve planlama, tanılama ve karar verme gibi önemli bilişsel etkinlikleri içeren görev analizi tekniklerinin bir uzantısıdır. Araştırma grubunu amaçlı örneklem yöntemi kullanılarak seçilen Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Bölümü’nde öğrenim görmekte olan ve “İletişime Giriş” dersini alan altı öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada veriler sesli düşünme, görüşme ve doküman analizi tekniklerinden faydalanılarak toplanmıştır.

Araştırma sonucunda elde edilen bulgular, öğrencilerin özetleme yaparken çeşitli stratejiler kullandıklarını ortaya koymaktadır. Özellikle metni okurken önemli noktaların altını çizmek, bu altı çizili noktaları özetleri için referans kabul etmek, tanım içeren ifadeleri aynen kullanmak ve metinde verilen ifadeleri kendi yorumlarını katarak yeniden ifade etmek gibi stratejiler, öğrencilerin genel olarak kullandıkları ortak stratejiler olarak karşımıza çıkmaktadır.

Keywords

özetleme stratejileri, anlamlı kodlama