5th International Instructional Technologies & Teacher Education Symposium Logo

Problemli Dijital, Siber Davranışlar ve Baş Etme Stratejileri

Derya Orhan Göksün

[email protected], Adiyaman University

Dijital araçların kullanımının yaygınlaşması ile birlikte bu araçlardan kaynaklanan problemli davranışlar da oluşmaya başlamıştır. Bu davranışları ortaya çıkaran ve irdeleyen çalışmalar alanyazında uzun süredir yürütülmektedir. Ek olarak dijital araç kullanımlarında, internet bağlantısı bir gerekliliğe dönüşmüştür. İnternet ile dijital araç kullanıcıları birbirleri ile kolaylıkla etkileşimde bulunabilmektedir. Bu etkileşim, kullanıcı farklıkları nedeniyle bir çok davranış sorununa yol açmakta ve bu sorunlar alanyazında ayrıntılı biçimde yer bulmaktadır. Özellikle eğitim bilimleri alanında çalışma yürüten araştırmacılar, bu davranışları yakından takip etmekte ve çözüm yolları üretmeye çalışmaktadırlar. Çalışmanın temel amacı sözü edilen eğitim bilimleri alanı kapsamında incelenebilecek problemli davranışları sınıflandırarak bu davranışlara yönelik alanyazında öne sürülen baş etme stratejilerini davranış ile ilişkili biçimde sunmaktır. Alanyazın taraması ile gerçekleştirilen bu sınıflama sürecinde doküman incelemesi yöntemi işe koşulmuştur. Doküman incelemesi yöntemi; araştırma konusu ile ilişkili, basılı ya da elektronik, yazılı ya da görsel dokümanların derinlemesine analiz edilmesidir. Bu bağlamda WebofScience veri tabanında taranan, “cyber”, “problematic” ve “addiction” anahtar kelimeleri ile ulaşılan, son beş yılda yayınlanmış bütün çalışmaların incelenmesi planlanmıştır. Ancak bu çalışmaların sayıca fazlalığı ve bir çoğunun klinik psikoloji, teknik altyapı ya da yazılım ve ekonomi, turizm, kriminal, hukuk gibi eğitim alanında incelenemeyecek çalışmalar olması taramanın alan sınırlandırması çerçevesinde yürütülmesine neden olmuştur. Bu sebeplerle çalışmanın doküman seti sosyal ve beşeri bilimler, disiplinler arası eğitim bilimleri, davranış bilimleri, eğitim araştırmaları ve toplumsal konular alanları ile sınırlandırılmıştır. Bu sınırlandırma ile ulaşılabilen çalışmalardan yola çıkılarak problemli dijital davranışlar temelde dijital araç kaynaklı problemli davranışlar (DAKPD) ve internet kaynaklı problemli davranışlar (İKPD) olmak üzere ikiye ayrılmıştır. DAKPD altında “problemli internet kullanımı”, “problemli cep telefonu kullanımı”, “oyun bağımlılığı” gibi davranışlar incelenirken, İKPD altında “yetişkinlerin siber yollarla çocuk istismarı (cybergrooming)”, “siber zorbalık”, “internet bağımlılığı”, “çevrimiçi yalancılık” gibi davranışlar ele alınmıştır. Bu davranışlar ile yürütülen çalışmalarda önerilen çözüm yolu bir başka ifade ile baş etme stratejileri ilişkilendirilmiştir. DAKPD için önerilen stratejiler araç ile geçirilen zamanın azaltılması, bağımlılık terapisi alınması, dijital araç ile benzer işlev gören başka araçlar kullanılması gibi sıralanabilir. İKPD için sunulan önerilerden bazıları yasal düzenlemeler, teknik önlemler, sosyal kaygının azaltılmasıdır. Tüm bunlarla birlikte, alanyazında yer alan baş etme stratejileri bütüncül bir bakış açısıyla incelendiğinde, araştırmacıların hemen hepsinin konu ile ilgili eğitim verilmesini önerdiği bir ortak nokta olarak dikkat çekmektedir. Bu durumun, özellikle öğretmen eğitimin mottolarından olan “değişim için eğitim” deyişini destekler nitelikte olduğu görülmektedir.

Keywords

problemli davranışlar, problemli internet kullanımı, siber davranışlar