5th International Instructional Technologies & Teacher Education Symposium Logo

Sosyal Dışlanmanın, İnternet Bağımlılığı Üzerindeki Etkisi

Hafize Keser

[email protected], Ankara Üniversitesi

Levent Çetinkaya

[email protected], Ankara Üniversitesi

Bireyin günlük yaşantısında sosyal ilişkilere olan ihtiyacını karşılama konusunda yaşayacağı başarısızlıklar, önemsenmeme ve toplumdan dışlanma hissi gibi acı verici duygusal deneyimler yaşamasına neden olabilir. Bu durum karşısında birey olası olumsuz etkileri azaltıcı, sosyalleşme ihtiyaçlarını karşılayabileceği farklı alternatifler bulma yoluna gidebilmektedir. Bu alternatiflerin başında ise her geçen gün hızla yaygınlaşan, gerçek ve sanal hayatların aynı zaman diliminde yaşanmasını mümkün kılan internet teknolojileri gelmektedir. Özellikle bireylerin sosyalleşmeye yönelik gereksinimlerine yanıt verebilen yapılarıyla hızla yaygınlaşan, sosyal ağlar, bloglar ve benzeri internet temelli uygulamalar, kullanıcılarının günlük rutinlerinin bir parçası haline gelmeye başlamıştır. Bu durum bireylerin internet kullanım alışkanlıklarını da zamanla değiştirerek, problemli internet kullanımı ve bağımlılık gibi olumsuzluklarla karşılaşma riskini de beraberinde getirebilmektedir. Bireylerin gerçek yaşamdaki sosyal ilişkilerinde yaşadıkları olumsuzluklardan kaçınmak için alternatif olarak görebildikleri internet ortamının da farklı olumsuz etkilere neden olabileceği de göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Bu çerçevede ergenlerin sosyal dışlanmalarının, internet bağımlılığına etkisinin belirlenmesinin amaçlandığı çalışma, tarama modelinde tasarlanmıştır. Ergenler için Sosyal Dışlanma (Ostrasizm) (Gilman, CarterSowell, Dewall, Adams, & Carboni, 2013) ve İnternet Bağımlılık (Young, 1998) ölçeklerinin Türkçe formlarının kullanıldığı çalışma, 14-18 yaş aralığındaki 230(%57.9) kadın, 167(%42.1) erkek olmak üzere 397 öğrenciyle gerçekleştirilmiştir. Bireylerin sosyal dışlanmaları ile internet bağımlılığı arasında doğrusal bir ilişkinin olup olmadığı, varsa bu ilişkinin yön ve şiddetinin ne olduğunu belirlemek için veriler, Pearson Çarpım Moment Korelasyon Analizi (r) ile çözümlenmiştir. Yapılan analizler sonucunda, bireylerin sosyal dışlanmaları ile internet bağımlılığı arasında aynı yönlü, anlamlı, ancak zayıf bir ilişkinin olduğu belirlenmiştir (r=.246, p<.05). Yine ergenler için sosyal dışlanma ölçeğinin, önemsenmeme (r=.379, p<.05) ve dışlanma (r=.101, p<.05) olmak üzere iki alt boyutunda da aynı yönlü, anlamlı bir ilişkinin olduğu, önemsenmeme alt boyutundaki ilişkinin dışlanmaya göre daha etkili olduğu bulunmuştur. Elde edilen bu sonuçlar, bireylerin gerçek yaşamdaki sosyal dışlanma düzeyleriyle, internet bağımlısı olma eğilimleri arasında zayıfta olsa bir ilişkinin olduğunu ve sosyal dışlanmanın internet bağımlısı olma riskini arttırdığı göstermektedir. Bir başka değişle, özellikle bireyin toplum içerisindeki yerini belirleme çabasının en yoğun olduğu ergenlik dönemimde, önemsenmeme ve dışlanma gibi olumsuz duygusal deneyimler yaşamasının engellenerek, sağlıklı sosyal ilişkiler kurmasının sağlanmasının internet bağımlılığı riskini azaltabileceği söylenebilir. Bu nokta da gerçek yaşamdaki olumsuzlukların, sanal ortama farklı yansımalarının olabileceği göz ardı edilmemeli ve farklı değişkenler açısından gerçek ile sanal yaşantıların birbirini etkileme potansiyelleri detaylı olarak incelenmelidir. 

Keywords

sosyal dışlanma, internet bağımlılığı, önemsenmeme, dışlanma, etki